W ramach VI Festiwalu Kultury Lasowiackiej Stalowa Wola zmierzy się z tematem mody. Lasowiacy projektowali swoje ubiory wg najnowszych współczesnych trendów, czyli: z ekologicznych, naturalnych materiałów, w poszanowaniu przyrody, metodą zero waste, DIY, upcyklingu, zrównoważonego rozwoju, krótkiego łańcucha dostaw i pewnie jeszcze kilku innych. Gwiazdą wśród tkanin był dla nich len, który miał wartość szczególną, także rytualną. Jego obróbka organizowała życie społeczności od siewu ziaren po wykańczanie haftem wybielonego płótna. Swoje inspiracje dawni projektanci czerpali z tego, co ich otaczało. Dziś nas otacza ta sama Puszcza Sandomierska, nieco rzadsza, uboższa w niektóre gatunki flory i fauny, ale wciąż możemy zachwycać się jej urodą.
Zapraszamy do konkursu na stworzenie kreacji inspirowanej ptakami Puszczy Sandomierskiej, tymi samymi, które żyły niegdyś wokół lasowiackich wsi. Zachęcamy do zastosowania ww. metod pracy. Prace można tworzyć indywidualnie, wraz z dziećmi albo w grupach. Przygotowaną kreację należy zaprezentować w Pokazie Puszczańskiej Mody 28 czerwca 2026 podczas VI Festiwalu Kultury Lasowiackiej na Rozwadowskim Rynku, gdzie nastąpi rozdanie nagród w konkursie.
Wypełnioną kartę zgłoszeniową można odesłać mailem na adres: festiwalkulturylasowiackiej@gmail.com lub złożyć w sekretariacie MDK. Zgłoszenia przyjmowane są do 25 czerwca 2026.
Gatunki ptaków charakterystycznych dla regionu lasowiackiego.
KRASKA
Źródło: fot. Shutterstock
Puszcza Sandomierska to jedno z najważniejszych miejsc dla ochrony kraski (Coracias garrulus) w Polsce. Ten skrajnie nieliczny i barwny ptak znajduje tu dogodne warunki, choć na 2020 gniazdowało tu jedynie około 10-15 par lęgowych. Notowano jej obecność m.in. w okolicach kompleksów stawów rybnych (np. Budy Stalowskie), poligonu w Nowej Dębie oraz enklaw rolniczych w otulinie puszczy. Dziś praktycznie u nas nie występuje, choć żyła tu niegdyś w dużej populacji.
SZCZYGIEŁ
Źródło: Francis Franklin; creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Szczygieł (Carduelis carduelis) to jeden z najbarwniejszych polskich ptaków śpiewających. W Polsce szczygieł jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. W Puszczy Sandomierskiej i jej okolicach jest gatunkiem szeroko rozpowszechnionym i stosunkowo licznym, choć jego zagęszczenie zależy od dostępności otwartych przestrzeni pośród kompleksów leśnych.
DZIĘCIOŁ ZIELONOSIWY
Źródło: https://jestemnaptak.pl/atlas-ptakow/dzieciol-zielony/
Dzięcioł zielonosiwy (Picus canus) jest stałym, lęgowym elementem awifauny Puszczy Sandomierskiej. Kompleks ten stanowi dla niego kluczowe siedlisko, chronione w ramach europejskiej sieci ekologicznej Natura 2000 „Puszcza Sandomierska”. Ważnym elementem są dla niego obszary z obecnością martwego drewna, w którym poszukuje pokarmu i wykuwa dziuple.
ZIMORODEK
Źródło: Artemy Voikhansky – Praca własna, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=36390124
Zimorodek (Alcedo atthis) to zjawiskowo ubarwiony, „latający klejnot”, który jest stałym mieszkańcem wód Puszczy Sandomierskiej. Ptaka tego można wypatrywać przez cały rok w dolinach rzek: przede wszystkim wzdłuż Sanu, Wisły oraz ich dopływów (np. rzeki Łęg). Szukaj go nad czystymi, wolno płynącymi wodami o zalesionych, stromych brzegach, w których wykopuje nory lęgowe. Świetnym miejscem są okolice Stawów w Pysznicy, zakola Sanu czy zbiorniki wodne w okolicach Stalowej Woli i Niska.
ŻOŁNA
Źródło: Dûrzan cîrano – Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=17009313
Żołna (Merops apiaster) to jeden z najbarwniejszych ptaków w Polsce. W okolicach Puszczy Sandomierskiej i na sąsiadującej Wyżynie Sandomierskiej występuje jedna z najliczniejszych populacji lęgowych tego gatunku w kraju. Żołny chętnie gniazdują w pionowych, piaszczystych skarpach. Warto wypatrywać ich w okolicach kopalni piasku oraz wysokich brzegów rzek. Lessowe wąwozy po prawej stronie Wisły i w dorzeczu Sanu to ich naturalne środowisko lęgowe.
JEMIOŁUSZKA
Źródło: Randen Pederson – originally posted to Flickr as Cedar Wax Wing, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=4427788
Jemiołuszka (Bombycilla garrulus) to zimowy gość z dalekiej północy, który w Puszczy Sandomierskiej pojawia się głównie od późnej jesieni do wczesnej wiosny. W tym okresie ptaki te uciekają przed surowym klimatem tundry i tajgi w poszukiwaniu pokarmu. Jest więc ktoś, kto spędza zimowe wakacje w Polsce, a nawet całe kolonie!
PUSZCZYK URALSKI
Źródło: https://jestemnaptak.pl/atlas-ptakow/puszczyk-uralski/
Puszczyk uralski (Strix uralensis) to rzadka i cenna sowa, która jest stałym, lęgowym mieszkańcem Puszczy Sandomierskiej. Jest sową bardzo terytorialną i zaciekle broniącą swoich młodych, o czym często przekonują się leśnicy czy badacze. Łączy się w pary na całe życie. Jako że przemierza las bezszelestnie, zwana była Duchem Puszczy Sandomierskiej.
DUDEK
Źródło: Keta – Praca własna, CC BY-SA 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=5195136
Dudek (Upupa epops) jest stałym, regularnie występującym gatunkiem lęgowym w Puszczy Sandomierskiej. Ptak ten znajduje się w Polsce pod całkowitą ochroną gatunkową. Dudki unikają głębokich, zwartych i gęstych kompleksów leśnych. Wybierają okolice śródleśnych osad, starych sadów oraz przydrożne aleje z dziuplastymi drzewami (np. wierzbami czy dębami), starodrzewia, takie jak Rezerwat Przyrody Wydrze (relikt dawnej Puszczy Sandomierskiej), które obfitują w naturalne dziuple gniazdowe.
CZAJKA
Źródło: https://jestemnaptak.pl/atlas-ptakow/czajka/
Czajka to cenny, chroniony gatunek ptaka wodno-błotnego o niezwykłych zdolnościach akrobatycznych i punkowym czubie na głowie. Występuje głównie na śródleśnych mokradłach, podmokłych łąkach oraz w rejonach dużych stawów rybnych. W Puszczy Sandomierskiej najliczniej zasiedla zespół stawów w Budach Stalowskich, dolinę Sanu oraz obszary podmokłe w gminach Harasiuki i Kamień. Niemiecka nazwa czajki (Kiebitz) dała początek polskiemu słowu „kibic”. Wszystko przez to, że gdy dawniej mecze rozgrywano na łąkach, ptaki z głośnym krzykiem latały nad zawodnikami, próbując odgonić ich od swoich gniazd. Ludzie myśleli, że ptaki zagrzewają ich do gry.
ŻURAW
Źródło: Andreas Trepte – Praca własna, CC BY-SA 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=39163967
Niegdyś Lasowiacy, tak jak my dzisiaj wypatrywali kluczy żurawi, zwiastujących nadchodzącą wiosnę. Widowiskowe żurawie tańce można podziwiać na bagiennych łąkach, czy stawach puszczańskich. Wdzięk baletnicy, pióropusz jak z Moulin Rouge i zgrabny czerwony toczek na głowie to styl sam w sobie. Donośny klangor niosący się nad wodą to miód na uszy wielbicieli puszczańskiej przyrody. Cieszmy się nim, póki znów nie wzbiją się w kluczu w powietrze i odfruną w cieplejsze miejsce.
CIETRZEW
Źródło:https://www.werandacountry.pl/przyroda/zwierzeta-w-naturze/cietrzew-w-polsce-coraz-mniej-ptakow
Ten niezwykły przedstawiciel rodziny kuraków zasiedlał naturalnie Puszczę Sandomierską, jako że lubi bagienne bory iglaste i słabo zadrzewione torfowiska. Dziś traci swoje siedliska w całej Polsce, jako że do życia i rozmnażania potrzebuje sporego terytorium. Rozwinął skomplikowane zwyczaje tokowe, więc do tańca trzeba mu odpowiedniej sceny. Od 2008 roku próbuje się reintrodukować cietrzewia na torfowisku Cietrzewiec na terenie poligonu w Nowej Dębie, ale wciąż jego populacja maleje.
